نوشته‌ها

گردهمایی اهالی تعلیم و تربیت، به همت گروه علوم تربیتی خانه اندیشمندان علوم انسانی و با حضور وزرای اسبق آموزش و پرورش، روز دوشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سالن فردوسی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. سخنرانی دکتر مهرمحمدی در این نشست را می‌توانید در این صفحه ببینید.

سخنرانی دکتر محمود مهرمحمدی در این نشست:

برنامه‌ی «پرسشگر» به پیگیری چالش‌های تحول در نظام آموزشی منطبق بر دستورات و بیانات مقام معظم رهبری و بر اساس سند جامع علمی ‌کشوردر قالب گفتگوهای زنده، جمعه‌ها ساعت ۲۲:۰۰ از شبکه آموزش سیما پخش می‌شود.
جمعه ۱۱ اسفند ماه ۱۴۰۲ علی ذوعلم، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، دکتر محمود مهرمحمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و دکتر حسنی مهمان برنامه «پرسشگر» بودند.

متن سخنرانی آقای دکتر محمود مهرمحمدی با موضوع عدالت آموزشی

نسخه‌ی تصویری و کامل این برنامه در تلوبیون

✍️ مدخل:
دکتر جواد ظریف امروز(۲۶ بهمن ماه ۱۴۰۲) در جمع مدیران سابق آموزش‌وپرورش حاضر شد و درباره‌ی روابط بین‌الملل به سخنرانی پرداخت. این یادداشت با الهام از سخنان او نوشته شده و در پایان دلالت‌های نگاه او برای نظام تعلیم‌‌وتربیت هم مورد اشاره قرار گرفته است.


▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

🔻مشکل ما در عرصه بین‌المللی مشکل ادراکی است. جهان را ان‌چنان‌که باید شبکه‌ای نمی‌بینیم. هنوز با لنز دو قطبی جهان را تفسیر و بر اساس آن روابطمان با جهان را تنظیم می‌کنیم. نظم کنونی جهان بسیار پیچیده‌تر است و اگر این پیچیدگی‌ها را به نظم قطبی(دو قطبی) تقلیل دهیم تاوان سنگینی را باید بپردازیم. مثلا تصور این‌که چین و روسیه با ما وارد چنان پیوند‌های همکاری راهبردی می‌شوند که به‌خاطر ما با آمریکا پنجه در پنجه می‌اندازند یک خطای راهبردی است که دامنه‌ی خسارت‌هایی که به ملت ما تحمیل می‌کند بسیار گسترده‌تر از ان است که تا‌کنون اتفاق افتاده.
پس باید دریابیم که مصونیت ما و بازدارندگی دشمنان در گرو به رسمیت شناختن نظم شبکه‌ای جهان و تغییر الگوی رفتار در عرصه‌ی بین‌المللی منطبق با عقلانیت شبکه‌ای است که البته پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. اما اروپا، چین، هند، عربستان، ترکیه، تا حدی روسیه و بسیاری از کشورهای دیگر این نظم را پذیرفته‌اند و از دینامیسم موجود در روابط شبکه‌ای به نفع خود و در جهت تامین هرچه بیشتر منافع ملی بهره‌های فراوان برده و می‌برند.
🔻رفتار عقلانی حکم می‌کند هم‌زمان مزیت‌های خود را خوب بشناسیم و منطبق با آن در نظم شبکه‌ای جهان نقش‌آفرینی کنیم. مزیت نسبی ما در پیام انقلاب است. این مزیت‌ را باید دست‌مایه‌ی نقش آفرینی در سطح جهان و تبدیل شدن به یک بازیگر مهم قرار دهیم. به نظر می‌رسد پیام‌های انقلاب هم باید در بوته‌ی عمل یعنی در بستر سرزمینی خودمان، ایران، امتحانش را پس داده باشد و موفقیت کسب کرده باشد تا بتواند به‌چشم یک الگوی الهام‌بخش نگریسته شود. حاکمیت باید با نهایت دقت و به‌کارگرفتن تمام ظرفیت‌های عقلانی و نخبگانی با این موضوع مواجه شود و مرتبا میزان به‌بار نشستن آرمان‌های انقلاب اسلامی در خاک وطن را رصد کند تا بتواند پتانسیل الهام‌بخشی جهانی خود را بر بستر واقعیت‌‌ها دریابد. اگر میان مردم و حاکمیتی که منادی ارزش‌های والای انقلاب اسلامی است، ارزش‌هایی مانند عدالت، پاسخگویی قدرت و زندگی در آرامش با دیگران که دارای جاذبیت فطری است، شکاف و گسل ایجاد شود و رضایت و حمایت مردم از حاکمیت روبه‌افول بگذارد، دیگر نمی‌توان روی مزیت معنایی یا معنوی ایران برای حضور موثر و بازدارنده در نظم شبکه‌ای جهان هم حساب بازکرد. آخر مگر می‌شود زمانی که مردم به‌اشکال مختلف ناخشنودی خود را از آن‌چه در این سرزمین تجربه می‌کنند ابراز می‌کنند و به اصطلاح خریدار آن نیستند( مهاجرت، نرخ پایین مشارکت، حضور اعتراضی در خیابان و…) این متاع یا این آرمان را به دیگران عرضه کرد و از آن‌ها انتظار ابتیاع و استقبال داشت؟ پاسخ روشن است.
🔻از منظر آموزش‌وپرورش باید دلالت‌های این موضوع راهبردی روشن شود. نسل جدید ما با کدام انگاره از نظم جهانی در مدارس پرورش پیدا می‌کنند؟ سوال دقیق‌تر این است که ما طی سال‌های پس از انقلاب سعی‌مان یا هم‌وغم‌مان معطوف به انتقال یا القاء کدام انگاره و تصویر از نظم جهانی بوده است؟ چون بسیار روشن است که خروجی، با ان‌چه ما اراده کرده‌ایم فاصله مشهودی دارد و بخش قابل توجهی از نسل‌هایی که تعلیم‌وتربیت پس از انقلاب را تجربه کرده‌اند روایت جمهوری اسلامی را از آنِ خود نکرده‌اند. شاید نسل جدید بسیار بهتر از متولیان نظام آموزشی ما نظم نوین پساقطبی را درک کرده‌اند و تناقض میان روایت حاکمیت با روایت جمعی زیسته خود را به‌نفع دومی حل‌وفصل کرده‌اند. این تفسیر به‌ویژه برای نسل‌ اخیر که با برچسب نسل “زد” و “آلفا” شناسایی شده‌اند مصداق روشن‌تری دارد. نظام آموزشی در جهت دست‌یابی به مشروعیت بیشتر باید در روایت رسمی از نظم جهانی تجدید نظر کند و با انتخاب لنز مناسب، واقعیت‌های جهان امروز و فردا را به‌گونه‌ای باورپذیرتر به دانش‌آموزان عرضه کند. شاید بیان دیگر این مطالبه به زبان تکوین هویت و سند تحول چنین باشد که در کنار هویت های فردی، ملی و اسلامی، به تکوین “هویت جهانی” نیز باید اهتمام ورزید. اگر دانش‌آموختگان ما در صحنه‌های جهانی بتوانند “به‌نام ایران” بدرخشند و به‌جای تقابل، تهدید و قدرت نمایی پرچم تعامل، گفتگو، هم‌زیستی و البته مقاومت در برابر تهدید را در دست بگیرند، کار کارستان در آموزش‌و‌پرورش شکل گرفته و مشروعیت آن‌هم در نزد عموم نضج می‌گیرد. برای تحقق این هدف، از مهم‌ترین مقوله‌ها شکل‌گیری اراده‌ی ناظر به آموزش اثربخش زبان انگلیسی است که متاسفانه به پاشنه‌آشیل نظام تعلیم‌‌وتربیت ما بدل شده است.


محمود مهرمحمدی
۲۶ بهمن ۱۴۰۲


نقد و ارزیابی لایحه برنامه هفتم توسعه

فصل نوزدهم: ارتقاء نظام آموزشی

هفتم تیرماه ۱۴۰۲ در فرهنگستان علوم

آموزش و پرورش یکی از مهمترین نظام‌های اجتماعی است که نقشی بنیادین در پایداری و بهبود وضعیت جوامع ایفا می‌کند. این نظام می‌تواند وضعیت اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی یک سرزمین را به قهقرا برده یا موجبات شکوفایی و پایداری آن را فراهم نماید. بر این اساس مجموعهٔ ايران پایدار بخشی را به بررسی وضعیت نظام آموزش و پرورش در ایران اختصاص داده و بر آن است تا با بهره‌گیری از حضور اساتید و اندیشمندان برجستهٔ این حوزه، چالش‌ها و مسائل آن را شناسایی نموده و در حد امکان به راهکارهایی برای افزایش کارآمدی آن دست یابد. در اولین برنامهٔ این بخش میزبان دکتر محمود مهرمحمدی از اساتید برجستهٔ حوزهٔ آموزش و پرورش و مطالعات برنامهٔ درسی بودیم که آثار فراوانی را در این حوزه تألیف نموده‌اند.

نسخهٔ صوتی کامل برنامه

نسخهٔ تصویری در یوتیوب و آپارات ایران پایدار

⭕️

 ايرانِ پایدار، بستری برای ایران‌شناسی و ایران‌شناسی، بنیانی برای پایداریِ ایران

https://t.me/iranepaydar_official

رئوس بحث دکتر محمود مهرمحمدی درباره کیفیت در نظام آموزش و پرورش

این بحث در برنامه زنده پرسشگر در شبکه اموزش جمعه شب (۹ تیر) روی آنتن رفت.

البته مجال طرح همه مطالب با نظم مورد نظر در این برنامه فراهم نشد که طبیعی هم هست.

برنامه «پرسشگر» به پیگیری چالش های تحول در نظام آموزشی منطبق بر دستورات و بیانات مقام معظم رهبری و بر اساس سند جامع علمی‌کشوردر قالب گفتگوهای زنده، به تهیه کنندگی سعید نوری آزاد جمعه‌ها ساعت ۲۲:۰۰ از شبکه آموزش سیما پخش می‌شود.

✍محمود مهرمحمدی
استاد بازنشسته مطالعات برنامه درسی
دانشگاه تربیت مدرس


✍ارائه شده در:
همایش نوزدهم انجمن مطالعات برنامه درسی
۳ تا ۴ اسفند
دانشگاه شهید چمران اهواز


✍مقدمه:
آموزش، یک زیر سیستم اجتماعی در جوامع مدرن است. از منظر جامعه‌شناسی کارکردگرایی و به حکم عقل سلیم، هر نهاد یا زیرسیستم اجتماعی باید کارکردهای ویژ‌ه ای داشته باشد و چنان عمل کند که وجدان عمومی جامعه بر مؤثر بودن نقشی که در پاسخ به نیاز‌های جامعه دارد تردید نکند. یعنی یک نهاد عمومی یا زیرسیستم اجتماعی باید با ادراک عمومی برخورداری از کارکرد مثبت اجتماعی (نه غیراجتماعی و نه احیانا ضد اجتماعی) مواجه باشد یا این کارکرد آنچنان آشکار باشد که کمتر کسی بتواند درباره ضرورت استمرار حضور آن به خود تردید راه دهد.

پس وجود هر زیرنظام‌های اجتماعی و از جمله آموزش بالذات با نوعی مسئولیت اجتماعی گره خورده است. متخصصان تعلیم و تربیت که حامل دانش راهبر و پشتیبان زیرنظام اجتماعی آموزش هستند بار سنگینی برای بارورسازی و بهره وری این زیرنظام بر عهده دارند و در اثر کوتاهی یا کم کاری این اجتماع علمی و تخصصی، بیم آن می‌رود که ضرورت و خاصیت زیرنظام آموزش نزد وجدان عمومی جامعه با تردید مواجه شود و قابل ادراک و تصدیق نباشد. با تیره شدن این تصویر و تصور، لاجرم این حیثیت و همچنین کارایی و قابلیت متخصصان تعلیم و تربیت است که خدشه برمی دارد. چون جامعه به سمت پذیرش این منطق پیش می‌رود که اگر اعضاء این اجتماع تخصصی حامل حقیقت و معرفتی نافع است یا از حقانیتی برخوردار است، وصرفاً بار مشتی‌ ایده و بی‌بار و بر را به دوش نمی‌کشد، زیر نظام اجتماعی آموزش باید حال بهتری می‌داشت.

این قاعده درباره تخصص حوزه معرفتی مطالعات برنامه درسی نیز که یکی از اضلاع مهم دانشی راهبر نظام آموزشی است صادق است. ما به عنوان حاملان یا داعیه‌داران این دانش، به تناسب جایگاه خطیر حوزه تخصصی و دانشی که به آن تعلق داریم باید مختصات میدان مسئولیت اجتماعی خود را به نیکویی بشناسیم وآگاهانه پا به این میدان بگذاریم. در سایه این اتفاق مبارک‌ امید می‌رود زیرنظام اجتماعی آموزش به سطح باروری و بهره وری مطلوب برسد.

این مقدمه هم فهم من از تم همایش را آشکار می‌سازد و هم موضوعی که من برای بحث خودم انتخاب کرده ام.

✍سؤال:از تابش نور مطالعات برنامه درسی بر منشور مسئولیت اجتماعی چه رنگ‌هایی ساتع می شود؟ یا از تابش نور مسئولیت اجتماعی به منشور مطالعات برنامه درسی شاهد تلالو چه رنگ‌هایی خواهیم بود؟ بحثی درباره معانی ممکن و متصور مسئولیت اجتماعی متخصصان این حوزه یا حاملان این دانش یا به عبارت دیگر همان میدان مسئولیت اجتماعی متخصصان حوزه مطالعات برنامه درسی.

✍ پاسخ:از دید من یا به یک روایت خاص وجوه، ابعاد یا معانی دهگان‌های حاصل این تقاطع این منشور و این موضوع است. همه موارد و معانی دهگانه را هم به درستی باید معرف یک موقعیت مسأله دار دانست. چون با وضعیت مطلوب بسیار فاصله دارد.

  1. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه یک شایستگی تربیتی که از نسل جدید سوژه‌های نقاد و اهل تمیز که دارای اراده برای اصلاح و تغییر نیز هستند بسازد.دریایی از راهکار‌های قابل بحث و سیاست‌های قابل تامل در این زمینه وجود دارد. مثلا توجه به یادگیری‌های خدمت محور یا (learning service) و یادگیری مسأله محور (learning based problem) و بویژه تثبیت ظرفیت خرد فناورانه برای مشارکت در ارتقاء کیفیت زیست همنوعان. یا یادگیری اجتماعی مبتنی بر رویکرد هنری موسوم به تخیل اجتماعی(imagination social) از مکسین گرینی.… این‌ها تازه در حوزه برنامه درسی رسمی است. مسئولیت اجتماعی باید در منش و شخصیت نسل جدید چنان نهادینه یا اصطلاحاً بدنمند شود که بتوان از آن به عنوان یک نشان هویت فردی و هویت جمعی نام برد. این مهم از عهده برنامه درسی پنهان و به قول دیویی مدرسه را چون یک دموکراسی در مقیاس کوچک دیدن و اداره کردن برمی آید.
  2. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه آگاهسازی سیاستگذاران نسبت به مختصات محیط‌های اجتماعی یادگیری غیر رسمی که با عاملیت آن‌ها شکل می‌گیرد و جریان تعلیم و تربیت رسمی را به دلیل الناس علی دین ملوکهم از سکه می اندازد یا تلاش های تربیتی را خنثی می‌کند. سیاستگذاران در نوع استفاده از محیط رسانه ملی و تبلیغات،محیط سیاسی و… باید هوشیارانه عمل کنند. اتخاذ مواضع و اقدامات حاکمیت می تواند به تعبیر شوبرت به curriculum big تبدیل شود که مولد این آثار ضدتربیتی باشد: یاس و سرخوردگی، بی اعتمادی، شهروندی طبقه بندی شده ( درجه ۱ و ۲و ۳ بودن)، اعتراض را تحت تأثیر القائات بیگانگان است و مجاز نیست، هزینه داربودن پرسشگری، بی وفایی به جای وفای به عهود و قانون و میثاق‌های اجتماعی، مشاهده بی مبالاتی درباره محیط زیست و تأکید نظام آموزشی بر برخورداری از ادب زیست محیطی را در نسل جدید درونی می‌کند.
  3. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه کنش فردی و اجتماعی متخصصان برای اجتماعی کردن دانش برنامه درسی بویژه در جهت توانمندسازی معلمان و سپس والدین. چرا که معلمان باید قادر شوند ویرایش خاص خود از برنامه درسی مصوب را تولید و به اجرا بگذارند. تاریخ مصرف برنامه درسی مقاوم در برابر معلم به سر آمدهاست.
  4. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه ساماندهی به مشاغل تخصصی در حوزه برنامه درسی و ایفای نقش دیده بانی برای هراست از سرمایه اعتماد اجتماعی به متخصصان رشته.
  5. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه نقد و ارزیابی اسناد سیاستی، راهنما‌های برنامه درسی و کتاب‌های درسی یا بسته‌های یادگیری رسمی در سطوح مختلف آموزشی.
  6. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه صدا بخشیدن به معلمان و نیرو‌های فعال درسطح مدرسه در ارتباط با نارسائی‌های برنامه‌های درسی ابلاغ شده.
  7. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه بازبینی دوره‌های آموزشی دانشگاهی به گونه ای که دانش آموختگان از ظرفیت مداخله مؤثر در فرایند برنامه ریزی درسی آن هم با قصد نوپردازی و سنت شکنانه برخوردار باشند.
  8. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه به چالش کشیدن انگاره صلب و غیر منعطف برنامه درسی رسمی که راه را بر مداخله‌های معنادار محلی (مدرس‌های یا مدرسه محور)سد می‌کند.
  9. مسأله مسئولیت اجتماعی به مثابه پژوهش و تولید دانش بومی تا علاوه بر مشارکت در جریان بین المللی‌سازی رشته، کمک مؤثر به گشودن گره‌های موجود درنظام برنامه ریزی درسی کشور اتفاق بیفتد.
  10. مسئولیت اجتماعی به مثابه اهتمام به ارتقاء کیفی محیط‌های کار در بخشهای مختلف اقتصادی به پشتوانه دانش برنامه درسی، بدون اینکه سرزمین مادری (آموزش و پرورش) را نابارور و عقیم بپنداریم و صلای مهاجرت به سرزمین های دیگر سر دهیم.

O’Connor, K. (2022). Unbundling the University Curriculum: MOOCs, Online Program Management and the Knowledge Question. Springer Nature.

  • موک ها
  • آموزش عالی
  • دوره های باز آنلاین گسترده
  • آموزش از راه دور
  • نظریه های یادگیری
  • برنامه درسی

دریافت فایل الکترونیکی کتاب:

https://t.me/rics_mmm1959/2226

اوکانر (2022). بازکردن برنامه‌درسی دانشگاهی.

علی نوری، دکتری مطالعات برنامه درسی، دانشیار دانشگاه ملایر:

https://t.me/rics_mmm1959/2224

فرهاد سراجی، دکتری مطالعات برنامه درسی، استاد دانشگاه بوعلی سینا:

https://t.me/rics_mmm1959/2225